نام اومحمد و لقب او جلال الدین است و همه مورخان او را بدین نام و لقب شناخته اند واو را خداوندگار نیز لقب داده اند. مولانا در شهر بلخ در ششم ربیع الاول سنه  4 0 6 هجری قمری ولاد ت یا فت، به علت طول اقامت وی در شهر قونیه که اقامتگاه اکثرعم ومدفن اوست به مولانای رومی شهرت یافت ولی خود راهمواره ازاهالی خراسان میدانست.

        پدرمولانا محمد بن حسین خطیبی بود که به بهاء الدین ولد معروف شد  واو را سلطان العلماء لقب داده اند، و پدراوحسین بن احمد خطیبی به روایت افلاکی ا ز افاضل روزگار وعلامه زمان بود ومشهوراست که مادر بهاءالدین از خاندان خوارزمشاهیان بود.

       در اينجا سخن از پارسای عاشق پيشه و پاكباز ؛ مجذوب  و سرانداز و سوخته ای است كه سالها اسير بي دلان بود و به بركت عشق ترك اختيار كرد و سوزش جان را نه از طريق كلام  بلكه  بوسيله نغمه هاي ني بگوش جهانيان رسانيد؛ نواي بي نوايي سر داد و بلاجويان را به  دنياي پرجاذبه  و عطرانگيز عشق دعوت كرد و در گوش هوش شان خواند كه در اين وادي مقدس ؛عقل و دانش را باعشق سوداي برابري نيست.

       جلال الدين محمد مولوي ،جان باخته دلبسته محتشمي است كه بي پروا جام جهان نما ي عشق را از محبوبي بنام " شمس ملك داد تبريزی " در دست گرفت و تا آخرين قطره آن را مشتاقانه نوشيد و سپس گرم شد ،روحش بپرواز در آمد بر روي بالهاي گسترده آواهاي دل انگيز موسيقي نشست و صلا درداد.

         چون  پدرش از بزرگان مشايخ عصر بود و سلطان محمد خوارزمشاه  با اين سلسله لطفي نداشت ، بهمين علت  بهاءالدين  در سال 609 هجري با  خانواده خود خراسان را ترک کرد. از راه  بغداد به مکه رفت و از آنجا در الجزيره ساکن شد و پس ازنه سال اقامت درملاطيه (ملطيه) سلطان علاءالدين کيقباد سلجوقي که عارف مشرب بود او را به پايتخت خود شهرقونيه  دعوت کرد واين خاندان در آنجا مقيم  شد. هنگام هجرت از خراسان جلال الدين پنج   ساله بود.