پدر مولانا  بهاء ولد پسر حسين خطيبي  در سال  (546)  يا  (542) هجري قمري در بلخ خراسان آنزمان متولد شد. خانواده اي مورد توجه خاص و عام و نه بي بهره از مال و منال و همه شرايط مهياي ساختن انساني متعالي.

        كودكي را پشت سر مي گذارد و در هنگامه  بلوغ  انواع  علوم و حكم  را فرا مي گيرد. محمد بن حسين بهاء الدين ولد  ملقب  به  سلطان العلما ( متولد حدود 542ق/1148م  يا كمي دير تر ) از متكلمان الهي  به  نام  بود. بنا به  روايت  نوه اش ، شخص پيامبر (ص) اين لقب را در خوابي كه همه عالمان بلخ  در يك شب  ديده بودند  به وي اعطا كرده است.

        بهاء الدين عارف بود  و بنا بر برخي  روايات  او از نظر روحاني  به مكتب  احمد غزالي ( 520ق/1126م ) وابسته است. با  اين  حال نمي توان  قضاوت كرد  كه عشق  لطيف عرفاني آن گونه كه احمد غزالي درسوانح خو د شرح مي دهد چه اندازه بر بهاءالدين ازطريق اوبرشكل گيري روحاني فرزندش جلال الدين تاثير داشته است.

 نوجوانی :  هجرت
         بهاءولد به واسطه رنجش خاطر از خوارزمشاه در بلخ  مجال قرار ندید  و یا از خوف سپاه خونخوار مغول شهر بلخ  وخویشان را بدرود گفت و از آ ن  د یا رهجرت کرد . قصد حج کرد وبه جانب  بغداد رهسپارشد. چون به نیشابور رسید وی را با شیخ فریدالدین عطار اتفاق ملاقات افتاد   وبه گفته دولتشاه عطار خود  به  دیدن  بهاءالدین آمد  و درآن  وقت  مولانا جلال الدین  کوچک  بود.  عطار کتاب اسرارنامه ر ا به مولانا هدیه داد وعطار بهاءالدین را گفت :

زود باشد که این پسرتوآتش درسوختگان عالم زند